Książka obejmuje podane w skrócie wiadomości z zakresu wszystkich dziedzin teorii i praktyki szybowcowej potrzebne podczas pełnego cyklu wyszkolenia pilota wyczynowego, rozpoczynając od nauki pilotażu, a kończąc na lotach wyczynowych.
Książka przeznaczona jest dla kandydatów na pilotów szybowcowych, pilotów szybowcowych i instruktorów oraz osób interesujących się sportem szybowcowym w ogóle.
Redaktor merytoryczny i koordynator książki: mgr inż. JUSTYN SANDAUER
Opiniodawca książki mgr JERZY ADAMEK
Redaktor WKiŁ MICHAŁ GOSZCZYNSKI
Redaktor techniczny ANTONI KULIKOWSKI
Korektor JADWIGA GILEWICZ
SPIS TREŚCI
Wstęp .................. 7
Rozdział pierwszy. Aerodynamika i mechanika lotu..... 9
1. Atmosfera ziemska oraz tzw. „atmosfera wzorcowa" ... 10
2. Własności fizyczne powietrza.......... 13
3. Równanie Bernoulliego — pomiar prędkości lotu .... 14
4. Prawo podobieństwa dynamicznego —' liczba Reynoldsa . . 19
5. Pomiary sil aerodynamicznych......... 21
6. Siła aerodynamiczna i jej składowe........ 23
7. Zjawisko powstawania na skrzydle siły nośnej ...... 27
8. Opór skrzydła oraz źródła jego powstawania...... 31
a. Opór tarcia.............. 31
b. Opór kształtu............. 36
c. Opór indukowany............ 39
d. Opór interferencyjny........... 43
e. Opór szczelinowy............ 44
9. Urządzenia pozwalające na zwiększanie siły nośnej oraz oporu 44
a. Skrzele............... 45
b. Klapy wysklepiające........... 45
c. Poszerzacz.............. 46
10. Własności aerodynamiczne szybowca —- jego biegunowa ... 48
11. Lot ślizgowy szybowca............ 51
12. Biegunowa prędkości — wpływ na nią obciążenia jednostkowego 53
13. Lot nurkowy -— biegunowa prędkości na hamulcach ... 57
14. Zakręt — krążenie szybowca.......... 60
15. Charakterystyka szybowca w krążeniu — biegunowa optymalnego krążenia.............. 63
16. Lot w zakresie nadkrytycznych kątów natarcia — korkociąg 69
17. Pojęcie stateczności statycznej i dynamicznej..... 76
18. Stateczność statyczna szybowca......... 78
19. Stateczność dynamiczna szybowca........ 86
20. Działanie usterzeń szybowca.......... 88
21. Sterowność............... 93
Rozdział drugi. Obciążenia i wytrzymałość szybowca..... 95
1. Powstawanie obciążeń............ 96
2. Obciążenia dopuszczalne........... 98
3. Sterowanie............... 99
4. Obciążenia niesymetryczne.......... 105
5. Podmuchy............... 107
6. Lot holowany za samolotem.......... 108
7. Start za wyciągarką............ 109
8. Lądowanie............... 116
9. Ogólne wiadomości o wytrzymałości materiałów .... 118 10. Obciążenia i wytrzymałość głównych zespołów konstrukcyjnych szybowca.............. 121
11. 2apas bezpieczeństwa ..;..;'.;-.- 129
^12. Drgania ............... 13°
Rozdział trzeci. Konstrukcja szybowca......... 136
1. Charakterystyczne typy szybowców........ 136
a. Szybowiec szkolny jednomiejscowy....... 137
b. Szybowiec treningowy........... 133
c. Szybowiec szkolny dwumiejscowy ....... 141
d. Szybowiec wyczynowy........... 142
e. Szybowiec zawodniczy......,, ... 145
f. Szybowiec rekordowy........... 149
g. Szybowiec akrobacyjny........... 150
h. Szybowce dwumiejscowe.......... 151
i. Szybowce specjalne............ 154
2. Materiały stosowane do budowy szybowców..... 155
a. Drewno............... 155
b. Sklejka............... 158
c. Stopy lekkie.....'......... 159
d. Stale................ 159
e. Tworzywa sztuczne............ 16°
f. Kleje................ 16°
g. Inne materiały pomocnicze.......... 161
3. Budowa szybowca............. 162
4. Typowe konstrukcje szybowcowe......... 164
5. Części konstrukcyjne szybowca konstrukcji drewnianej . . 166
a. Skrzydło............... 366
b. Usterzenia.............. 1'^
c. Kadłub............... 173
6." Szybowce metalowe............ 177
7. Mechanizmy sterowania szybowcem........ 181
8. Nowe metody budowy szybowców........ 189
Rozdział czwarty. Wyposażenie szybowców........ 195
1. Dajniki ciśnienia powietrza........... 196
a. Rurka Pitota............. 196
b. Dysza Venturi............. 197
2. Prędkościomierze............. 198
3. Wysokościomierze............. 200
4. Wariometry............... 203
5. Zakrętomierze.............. 208
6. Sztuczne horyzonty............ 210
7. Chyłomierze................ 213
a. Chyłomierz poprzeczny........... 213
b. Chyłomierz podłużny ........... 214
8. Kominoszuk............... 214
9. Busole................ 216
10. Barografy............... 217
11. Aparaty tlenowe............. 219
a. Inhalator tlenowy............ 221
b. Zawór redukcyjny............ 222
c. Maska tlenowa............. 222
d. Przewód gumowy............ 223
e. Manometr tlenowy............ 222
f. Wskaźnik dawkowania tlenu.......... 224
g. Butle tlenowe............. 224
h. Armatura pokładowa........... 224
i. Spadochronowa aparatura tlenowa....... 226
j. Uwagi eksploatacyjne........... 226
12. Radio................ 228
Rozdział piąty. Urządzenia startowe.....-..... 231
1. Start za pomocą liny gumowej......... 231
2. Start za pomocą mechanicznych urządzeń naziemnych ... 234
a. Wyciągarka szybowcowa.......... 236
b. Sciągarka..........-.... 246
c. Zaczepy startowe na szybowcu......... 247
3. Inne rodzaje startów............ 248
a. Start za samolotem............ 248
b. Motoszybowce............. 250
Rozdział szósty. Meteorologia „szybowcowa"....... 254
1. Atmosfera............... 255
a. Temperatura.............. 255
b. Ciśnienie ... ........... 255
c. Wilgotność.............. 256
2. Ruch powietrza.............. 256
3. Fronty atmosferyczne............ 260
4. Woda w atmosferze............ 263
5. Chmury................ 265
6. Termika................ 274
a. Termika wypracowana........... 274
b. Termika naniesiona ........... 276
7. Masy powietrza................ 277
8. Prądy zboczowe...........« . 281
9. Prądy falowe.............. 283
10. Przewidywania pogody........... 287
11. Komunikaty meteorologiczne dla szybownictwa..... 290
Rozdział siódmy. Nauka pilotażu podstawowego...... 293
1. Przebieg szkolenia szybowcowego . . -....... 293
2. Technika wykonywania startów......... 297
a. Start za pomocą wyciągarki......... 297
b. Start za samolotem............ 303
c. Start dwóch szybowców za samolotem (dwuhol) .... 308
d. Start za pomocą lin gumowych........ 309
3. Nauka podstawowych elementów techniki pilotażu .... 310
a. Utrzymanie prędkości i kierunku lotu...... 310
b. Zakręty i ślizgi............. 313
c. Lądowanie.......'........ 316
d. Krąg nadlotniskowy............ 318
4. Nauka krążenia i centrowania kominów termicznych ... 321
5. Nauka wykonywania lotów zboczowych....... 324
Rozdział ósmy. Pilotaż bez widoczności......... 326
1. Lot prosty............... 326
2. Zakręt................ 330
3. Wyprowadzenie z krążenia........... 334
4. Krążenie w chmurze............ 334
5. Nienormalne położenie szybowca w locie....... 336
6. Postępowanie w trudnych sytuacjach........ 341
Rozdział dziewiąty. Akrobacja szybowcowa........ 346
1. Korkociąg............... 348
2. Pętla...... , .... 352
3. Beczka................. 355
4. Przewrót................ 358
5. Wywrót................ 360
6. Zawrót................ 360
7. Ślizg na ogon.............. 361
8. Zwrot bojowy............... 362
9. Akrobacja odwrócona............ 363
10. Zasady łączenia figur............ 366
Rozdział dziesiąty. Loty wyczynowe.......... 363
1. Technika wykorzystywania prądów zboczowych .... 369
2. Technika wykorzystywania wznoszeń pochodzenia termicznego 370
3. Loty w chmurach............. 373
4. Loty falowe............... 376
5. Loty nocne............... 381
6. Taktyka przelotowa............ 381
a. Metody określania prędkości przeskoku i prędkości przelotowej ................ 382
b. Metoda średnich prędkości przeskoku....... 384
c. Metoda chwilowych prędkości przeskoku...... 388
d. Obliczanie dolotu......:..... 390
e. Dobór rodzaju przelotu........... 391
f. Przygotowanie przelotu.......... 392
g. Długie przeloty otwarte i docelowe....... 394
h. Przeloty kombinowane........... 395
i. Przeloty na czole burzy........... 397
k. Przeloty falowe.............399
1. Przeloty zespołowe............ 401
m. Lądowanie w przygodnym terenie.......-- 405
7. Loty na zawodach............. 406
Rozdział jedenasty. Przepisy sportowe......... 409
Rozdział dwunasty. Organizacja i bezpieczeństwo lotów .... 416
1. Obsługa startu.............. 417
2. Organizacja startu i lotów w rejonie lotniska..... 418
3. Znaki i sygnały stosowane w lotnictwie sportowym .... 427
4. Przepisy ruchu w powietrzu.......... 438
5. Wytyczne postępowania w terenie przygodnym..... 443
6. Przygotowanie szybowca do lotu . -....... 447
7. Spadochrony.............. 448
8. Fizjologia i higienia pilota.......... 457
9. Postępowanie w sytuacjach wyjątkowych i niebezpiecznych . 462 a- Uszkodzenie mechanizmów sterowania...... 462
b. Uszkodzenie konstrukcji szybowca....... 465
c. Oblodzenie.............. 466
d. Utrata przytomności przez pilota....... - 467
e. Wypadki w lotach za samolotem........ 468
f. Wypadki przy starcie za wyciągarką....... 470
g. Wypadki przy lądowaniu.......... 471
h. Postępowanie po wypadku.......... 472
i. Pierwsza pomoc............. 473
Rozdział trzynasty. Szybownictwo w Polsce i na świecie..... 475
1. Rys historyczny.............. 475
2. Kierunki rozwojowe i możliwości szybownictwa..... 491
Literatura pomocnicza , .......... 511 x
Wstęp
Oddając Podręcznik pilota szybowcowego do rąk szybowników, różniących się między sobą poziomem wyszkolenia i dorobkiem wyczynowym, ale przepojonych wspólnym entuzjazmem dla tego pięknego sportu, chciałbym krótko naświetlić cel, jaki sobie zespół autorski wyznaczył.
Duża popularność, jaką cieszy się w naszym kraju szybownictwo i wysoka lokata polskiego szybownictwa w świecie, znajdują również odbicie w znacznej liczbie pozycji książkowych, które ukazały się w ubiegłym piętnastoleciu. Wiele z tych prac, jak np. Szybownictwo pod redakcją W. Humena, Meteorologia szybowcowa W. Parczewskiego czy Przeloty szybowcowe E. -Makuli, St. Skrzydlewskiego i St. Wiel-gusa doczekało się kilku wydań, a niektóre z nich również przekładów zagranicznych, przedstawiając sobą cenne pozycje w fachowej literaturze szybowcowej. Wydaje się jednak, że zarówno początkujący adept szybownictwa, jak i „stary" wyga posiadający na swym koncie wiele wyczynów, nieraz potrzebują podręcznika, w którym znaleźliby łatwo odpowiedź na bardzo różnorodne pytania czy wątpliwości, które im się w różnych okolicznościach uprawiania tego sportu nasuną.
Myśl napisania takiego podręcznika nurtowała nas dość długo. Podstawową trudnością, jaką widzieliśmy, była potrzeba napisania tylko jednego podręcznika dla wszystkich pilotów. Osiągnięcie tego celu byłoby niemożliwe, gdyby nie istniała już bogata literatura szybowcowa — ona właśnie pozwoliła nam poczynić następujące wyjściowe założenie: podręcznik powinien zawierać wszystkie podstawowe wiadomości potrzebne pilotowi w ciągu całego szkolenia i treningu, aż do osiągnięcia najwyższego poziomu wyczynowego, natomiast wiadomości „nie podstawowe" tzn. te, po które sięgnie pilot zainteresowany jedną z licznych specjalności lotniczych, znajdzie on w wykazie literatury pomocniczej podanym na końcu książki.
To skromne założenie, aby Podręcznik pilota szybowcowego zawierał tylko niezbędne minimum wiadomości, doprowadziło w efekcie do niniejszej i tak niezbyt cienkiej książki. Bardziej śmiałe zamierzenia pociągnęłyby za sobą prawdopodobnie powstanie tomu, który zabrany do szybowca poważnie zwiększyłby jego obciążenie powierzchniowe.
Szybownictwo, jako jedna z gałęzi lotnictwa, podlega oczywiście ogólnym prawom rządzącym tą dziedziną ludzkiej działalności. Naj-charakterystyczniejszą chyba cechą lotnictwa jest ogromny dynamizm
rozwoju. Nic więc dziwnego, że rozwój ten nie omija i szybownictwa. Postęp w szybownictwie obejmuje wszystkie dziedziny — sportową, wyszkoleniową i techniczną — a jego tempo powoduje, że książki szybko się starzeją. Dlatego też drugim założeniem Podręcznika było podanie wiadomości jak najbardziej aktualnych. Mamy przy tym nadzieję, że pod tym względem Czytelnik nie będzie rozczarowany i znajdzie potrzebne mu informacje nie tylko dotyczące najnowszych zagadnień, jak np. techniki przelotu falowego czy ostatnich osiągnięć sportowych, lecz również opracowane w sposób nowoczesny, tzn. wolny od szablonu i rutyny.
Opracowanie Podręcznika przekraczało oczywiście możliwości jednego autora. Zadania tego podjął się zespół ludzi, których nazwiska nie są obce nawet początkującemu szybownikowi. Niejednokrotnie ścisłe, fachowe sformułowania idą w parze z mądrą, przyjacielską radą starszego kolegi. Biorąc więc pod uwagę głęboką wiedzę autorów i fakt, że przeważnie są oni jednocześnie pilotami o najwyższych kwalifikacjach i doświadczeniu, warto im zaufać!
październik 1966 Justyn Sąndauer
LITERATURA POMOCNICZA
1. A. Abłamowicz — Akrobacja lotnicza — wyd. MON 1954
2. A. Abłamowicz — Akrobacja szybowcowa — Wyd. MON, 1963
3. A. Abłamowicz — Lotnicze przyrządy pokładowe i aparaty tlenowe — Wyd. LPŻ, 1954
4. A. Abłamowicz — Pilotaż bez widoczności — WKiŁ, 1957
5. J. Adamek, A. Glass '— Nauka pilotażu szybowcowego — Wyd. APRL 6- K. Adamski — Technika pilotażu szybowcowego — Wyd. Ligi Lotniczej
7. K. Albin — Szybownictwo na świecie — WKiŁ, 1960
8. St. Bober — Higiena lotnicza dla szybowników — Wyd. Ligi Lotniczej
9. K. Głębicki — Wyposażenie samolotu, cz. I — PWN, 1955
10. T. Góra — Pilotaż bez widoczności — Wyd. MON, 1952
11. W. Humen — Podniebne zawody — Wyd. MON
12. Wł. Janica, A. Mańkowski — Starty szybowców — WKiŁ, 1956
13. R. Kalpas, B. Solak — Akrobacja lotnicza — Wyd. Książka Polska, Glasgow, 1946
14. A. Kniaziew — Jak działa radiostacja — Wyd. MON, 1956
15. J. Lipski — Lotnicza aparatura tlenowa — WKiŁ, 1958
16. J. Lipski —- Urządzenia zabezpieczające loty wysokościowe i kosmiczne człowieka — WKiŁ, 1965
17. E. Makula, St. Skrzydlewski, St. Wielgus — Przeloty szybowcowe — Wyd. Liga Lotnicza
18. T. Malinowski — Spadochrony — WKiŁ, 1963
19. Wł. Nowakowski — Podstawowe wiadomości z teorii lotu — Wyd, Liga Lotnicza
20. Wl. Parczewski — Meteorologia dla szybowników — Wyd. MON
21. Cz. Szczeciński — Meteorologia dla wszystkich — WKiŁ, 1962
22. W. Tracz — Kurs wyszkolenia spadochronowego — WKiŁ, 1960
23. T. Uszyński — Polskie prawo lotnicze z komentarzem — WKiŁ, 1966
24. R. Zatwarnicki — Mechanik wyciągarkowy i ściągarkowy — Wyd. MON
25. J. Zielezińsłd -- Urządzenia startowe szybowców — WKiŁ, 1965
26. J. Zieleziński — Vademecum mechanika szybowcowego — WKiŁ, 1959
27. A. Zientek — Na falach halniakowych — Wyd. Liga Lotnicza
28. ZG LPŻ — Instrukcja o wykonywaniu lotów w lotnictwie sportowym — 1956
29. Praca zbiorowa pod redakcją W. Humena — Szybownictwo — Wyd. Prasa Wojskowa
30. Praca zbiorowa pod redakcją A. Glassa -— Konstrukcje lotnicze Polski Ludowej — WKiŁ, 1965
31. Praca zbiorowa — Biuletyny Centrum Szybowcowego w Lesznie
32. Biblioteka Aeroklubu PllL — Wyszkolenie szybowcowe:
— T. Rejniak — Historia lotnictwa — WKiŁ, 1966
— W. Makaruk-Łanecka, W. Łucjanek — Mechanika lotu — WKiŁ, 1966
— A. Fazio, J. Winczo — Zasady pilotażu — WKiŁ, 1966
Czasopisma: 1. Skrzydlata Polska
2. Technika Lotnicza
3. Aero Revue
4. Soaring
5. Saiiplane and Gliding
6. OSTIV Publications
LinkBack URL
About LinkBacks
[hotfile] Podręcznik pilota szybowcowego
Odpowiedz z cytatem
Znajdziesz nas na: