Prezentacja maturalna 2009 (sam pisalem)

Temat: Rola doświadczeń młodzieńczych w biografii bohaterów literackich. Scharakteryzuj różne ujęcia tego problemu, analizując celowo wybrane utwory.

Doświadczenia młodzieńcze odgrywają ważną rolę w życiu każdego człowieka. Wszystkie wybory dokonywane w młodości decydują o naszych przyszłych losach – wyborach postępowań, celów, marzeń oraz sposobach dążeń do ich osiągnięcia. Wielokrotnie są one błędne – ale to dzięki błędom dowiadujemy się aby tak dalej nie postępować. Każdy z nas najszybciej uczy się na swoich błędach ponieważ niepowodzenie motywuje do cięższej i bardziej efektywnej pracy. Rola właśnie tych doświadczeń to często wybierany temat wśród wielu wybitnych literatów - i tak nawiasem mówiąc czytając o błędnych wyborach młodzieńców – identyfikujemy się z nimi. Odnajdujemy podobne sytuacje w których się kiedyś znaleźliśmy i zaprzyjaźniamy się z bohaterami. Jednocześnie jest to bardzo ważny temat ponieważ ukazuje nam bardo trudną do zrozumienia przemianę młodzieńca w dorosłą osobę pod wpływem decyzji na drodze życiowej. Wszystkie dokonane przez nas wybory ( te dobre oraz złe) zadecydują o tym kim zostaniemy. Jako maturzysta – a więc osoba na progu dojrzałości postaram się wyjaśnić rolę doświadczeń młodzieńczych na podstawie paru biografii znanych bohaterów literackich.


Najwyraźniej wpływ doświadczeń młodzieńczych na dalsze losy bohatera możemy zauważyć w „Przedwiośniu” Stefana Żeromskiego. Główny bohater Cezary Baryka jest początkowo przedstawiony jako czternastoletni chłopiec, który przeżywa sielskie dzieciństwo otoczone miłością i troską rodziców. Dzięki nim ma zapewniony dobrobyt i bezpieczeństwo, którego brakuje wielu jego rówieśnikom. Lecz jedno wydarzenie – szczególnie odbite na kartach historii świata – wybuch I wojny światowej ma znamienny wpływ na jego życie. Ojciec Cezarego zostaje wcielony do armii i opiekuje się nim tylko matka. Nasz bohater doświadcza nieograniczonej swobody i wolności, dzięki czemu staje się arogancki, bezczelny oraz zbyt pewny siebie. Bierze udział w rozróbach ulicznych, podąża za podobnymi sobie oraz bezgranicznie zapatruje się w rozwijającej się na terenach Rosji rewolucji. Ufa rewolucjonistom do tego stopnia, że oddaje im skarby rodzinne skazując matkę i siebie na głód. Lecz w miarę pogarszania się sytuacji materialnej rodziny w ogarniętym rewolucją mieście poglądy Cezarego ulegają zmianie. Szybko dojrzewa oraz zbliża się do matki – zaczyna nawet dostrzegać jej starania aby polepszyć mu byt. Niestety niedługo potem matka Cezarego umiera i ten zostaje na świecie sam. Jednak los (tym razem szczęśliwy) pozwala mu odnaleźć ojca, który niedługo też umrze, ale w między czasie (podczas podróży do Polski) stara się wpoić synowi miłość do Polski i zachęcić go do jej odbudowania. Na miejscu Cezary dowiaduje się, że argumenty ojca były wyłącznie kłamstwem, lecz mimo to pozostaje w kraju i zaczyna nad nim pracować. Po wielu latach oraz wielu zaskakujących perypetiach życia w Polsce i tu nadciąga rewolucja, lecz tym razem Cezary Baryka nie postępuje już tak pochopnie jak to miało miejsce do tej pory. Utożsamia się z ludźmi, którzy także są zwolennikami reform, lecz nie na drodze rewolucji ale bardziej powolnych, przemyślanych rozwiązań. Jego kolejne wybory doprowadzają go do postawienia się po stronie pokrzywdzonych, staje po stronie tłumu uciemiężonych, który za kilka chwil zostanie rozbity przez żołnierzy stojących naprzeciw, a on sam zginie. Mimo to, iż nadal jest młody i stoi przed życiowymi wyborami to jest świadom, że to już nie będzie mu dane. Ginie na czele tłumu. W dobie rewolucji było mu pisane zginąć za młodu, lecz Baryka umarł świadom swojego wyboru dzięki doświadczeniom z lat młodzieńczych. Na błędach młodości dostrzegł złe strony rewolucji i teraz już wiedział, że nie przyniesie nic dobrego.

Kolejną osobą na której życie bardzo wpłynęły doświadczenia młodzieńcze był Jacek Soplica z „Pana Tadeusza” Adama Mickiewicza. Otóż ów bohater zabił w młodości swojego niedoszłego teścia Stolnika (magnat odmówił Soplicy ręki córki Ewy). Stało się to po najeździe Rosjan na dwór Stolnika – więc Jacek mimowolnie wsparł ówczesnego wroga Polski – Moskali. Osobiste interesy i zemsta splotły się z przestępstwem wobec narodu. Młody Soplica był typowym reprezentantem szlacheckiego warcholstwa. Uważał, że dla jego samowoli, fantazji nie ma granic, ograniczeń prawnych ani też moralnych. Jako szlachcic czuł się równy królewskim potomkom, planował nawet na własną rękę wojny z Moskalami. Jednakże wyżej opisane wydarzenia w końcu poruszyły jego sumienie do tego stopnia, że zbrodniarz Jacek Soplica wyjechał na nauki do Rzymu i został zakonnikiem – księdzem Robakiem. Zaczął swoją konspiracyjną walkę za kraj. Wielokrotnie pojmany, okrutnie torturowany i więziony przez Austriaków, Prusaków i Rosjan udowodnił siłę charakteru, zdolność do poświęceń dla dobra celu. W końcu poddany ksiądz Robak z upoważnienia księcia Józefa przygotowywał powstanie na Litwie – widać jako odmieniona osoba zyskał poważanie i zaufanie tak wysoko. Całkowicie oddany swoim zadaniom. Z dawnej samowoli i pychy nie zostało już dosłownie nic – samo przybrane nazwisko już o tym świadczy – Robak – najokropniejsze i najniższe w hierarchii stworzenie. Pokutna droga przemian doprowadziła Jacka od pychy po pokorę oraz od samowoli po ofiarność i oddanie. Całkowicie odrzucił indywidualizm i egoizm. Jego zasadami stały się bezimienność, skromność i pozostawanie w cieniu. Jacek Soplica poświęcił drugą połowę swojego życia (jeśli tak możemy nazwać czas po pokutnej przemianie) wielkiemu narodowemu celowi. Odkupił wszystkie grzechy młodości ginąc w utarczce z Moskalami. Na łożu śmierci ksiądz Robak znów stał się Jackiem Soplicą (ale tylko w kwestii nazwiska) ponieważ przyznał się kim naprawdę jest i zdążył nawet prosić oddanego sługę Stolnika Horeszki o wybaczenie za zamordowanie go. Kajał się u swojego starego wroga.


Inną postacią z bardzo wyraźnym wpływem doświadczeń młodzieńczych na dalsze życie był Stanisław Wokulski w książce pod tytułem „Lalka” Bolesława Prusa. Z pamiętnika starego subiekta którym był Ignacy Rzecki – przyjaciel Stanisława – dowiadujemy się wiele o młodości Wokulskiego. M. in. jest mowa o tym, że młody Stanisław nie miał bogatej rodziny i od młodych lat musiał pracować u wyzyskiwacza Hopfera. Żona Jana Mincla (u którego mieszkał Stach) chciała nawet wyswatać Wokulskiego z Kaśką Hopferową ale ostatecznie ona sama już jako wdowa została jego żoną. Młody Stach był bardzo ufny i łatwo dawało się go namówić na różne przedsięwzięcia. Za namową znajomego, Leona, wziął udział w przygotowaniach i bezpośredniej wyprawie w powstaniu styczniowym. Stanisław doskonale odnalazł się na obczyźnie – zaczął nawet chodzić do szkoły w Rosji – czego nie mógł robić w Polsce z powodu swojej nie najlepszej sytuacji. Wrócił stamtąd już jako uczony – no i właśnie wtedy ożenił się z Małgorzatą , wdową po Janie Minclu. Była to osoba bardzo zaborcza i dlatego Stanisław zmienił się przy niej z człowieka czynu w pantoflarza. Wkrótce po jej śmierci Stach wyjechał za granicę (do Bułgarii) i tam dorobił się majątku chociaż były pogłoski że dostał wszystko w majątku po zmarłej żonie. Po wielu latach Wokulski był już bardzo bogatym i poważanym kupcem, a doświadczenia w ciężkiej pracy doprowadziły go do majątku i zdobywania zaufania wspólników w handlu.. Na szczęście bohater wykorzystuje swoje pieniądze także dla pomocy potrzebującym. Widocznie zapamiętał jak to jest być w potrzebie i postanowił wykorzystać posiadane środki na pomoc innym. Niestety niektóre spaczone doświadczenia odbiły się źle na dalszym życiu Wokulskiego. Złe pojęcie miłości, które zapamiętał z lat młodzieńczych odbiło się teraz na jego psychice. Zakochał się bez pamięci i wzajemności w Izabelli Łęckiej. Próbując zdobyć jej serce zachowywał się trochę szczeniacko – nie miał wcześniejszych doświadczeń z miłością, więc po prostu nie wiedział jak ma się zachowywać. Starał się otaczać ją z każdej strony zajmując znaczną część jej życia. Takie zachowanie w przypadku porażki w podbojach miłosnych doprowadziło Stacha do samobójstwa – ale tylko przypuszczalnie – ponieważ nie było o tym konkretnie mowy.


W mojej próbie ukazania wpływu doświadczeń młodzieńczych na biografię bohatera literackiego wykorzystam jeszcze postać Marka Edelmana z „Zdążyć przed Panem Bogiem” Hanny Krall. W czasach młodości był gońcem w szpitalu w getcie. Jego zadaniem było wyprowadzanie chorych (wybierano ludzi których należało ratować a on ich wyprowadzał). W swojej pracy kierował się wyłącznie dobrem swoich ludzi (dowodził także 40 osobowym oddziałem powstańczym w getcie) – raz zamiast uratować zdrową 14-latkę to wybrał dorosłą kobietę – ponieważ była lepszą łączniczką z światem zewnętrznym. Przez dwadzieścia dni jego dowództwa nad ludźmi zdążył się bardzo wiele nauczyć. Jego doświadczenia codziennego obcowania ze śmiercią pomogły mu w karierze lekarza. Dzięki niemu znajomy lekarz, Profesor, zaczął dokonywać pionierskich zabiegów odwracania krwiobiegu. On sam w swojej pracy starał się z całych sił aby więcej ludzi już nie umierało. Po latach od wydarzeń w getcie Marek już był tak przyzwyczajony do śmierci, że minione wydarzenia po czasie nie odgrywały już na nim większego wrażenia. Z jednej strony to lepiej dla lekarza, że zachowuje zimną krew w walce ze śmiercią, natomiast z drugiej zawsze trzeba mieć tą świadomość, że od niego zależy czyjeś życie – a to nie można przyjąć tak do wiadomości z lekkim sercem. Z wymienionych przeze mnie bohaterów to Marek Edelman doświadczył najwięcej śmierci która otaczała go zewsząd. Wiadomo, że takie doświadczenia odbijają się bardzo na psychice człowieka.



Podsumowując uważam, że doświadczenia młodzieńcze miały bardzo wielki wpływ na biografie bohaterów literackich, których wymieniłem w swojej pracy. Obojętnie czy omówione doświadczenia miały dobry, czy też zły wpływ na ich losy, to konsekwentnie do postawionej tezy podtrzymuję, iż te doświadczenia wpłynęły na konkretne zachowania bohaterów. Czy to spowodowało destruktywny wpływ na ich życie (jak w przypadku samobójczej śmierci Wokulskiego), może spowodowało przemianę rozwydrzonego młodzieńca w pozytywnie nacechowaną dojrzałą postać (Baryka i Soplica) lub wykreowanie lekarza wybawcy jakim był Marek Edelman. Niewątpliwie chciałem ukazać w swojej pracy wpływ doświadczeń na dalsze losy bohatera a także brak niektórych doświadczeń których powinien nabyć dzieciak aby w przyszłości dorosły mógł z tego korzystać. Po prostu aby stać się dorosłym należy zdobyć za młodu pewien bagaż doświadczeń – co pokazali nam wybrani przeze mnie bohaterowie literaccy.

TEMAT: Rola doświadczeń młodzieńczych w biografii bohaterów literackich. Scharakteryzuj różne ujęcia tego problemu, analizując celowo wybrane utwory.

I. Literatura podmiotu

1. KRALL, Hanna. Zdążyć2. przed Panem Bogiem. 1997. ISBN 83-85568-30-1
3. MICKIEWICZ, Adam. Pan Tadeusz. [2000]. ISBN 83-7327-228-3
4. PRUS, Bolesław. Lalka. ISBN 83-87139-89-0
5. ŻEROMSKI, Stefan. Przedwiośnie. Oprac. Zdzisław Jerzy Adamczyk. 1982. ISBN 83-04-01081-X

II. Literatura przedmiotu:

1. ADAMCZYK, Zdzisław Jerzy. Wstęp W: Żeromski, Stefan. Przedwiośnie. Opracował Zdzisław Jerzy Adamczyk. 1982. s. XLI-LVI, ,LXXI-LXV
2. KULCZYCKA – SALONI, Janina. STRASZEWSKA, Maria. Literatura Polska: Romantyzm. Pozytywizm. 1990. s:385

III. Ramowy plan wypowiedzi

Teza: Doświadczenia młodzieńcze odgrywają ważną rolę w życiu bohaterów literackich.
1. Wybory dokonywane w młodości mają wpływ na przyszłe losy człowieka – przykłady na to możemy znaleźć w biografiach bohaterów literackich.
2. Kolejność prezentowanych argumentów:
- analiza kreacji młodego Cezarego Baryki,
a. sielskie dzieciństwo bohatera „Przedwiośnia” Stefana Żeromskiego,
b. rozterki życiowe Cezarego Baryki w poszukiwaniu miejsca w Polsce po odzyskaniu niepodległości,
- tragiczne losy Jacka Soplicy,
a. zamordowanie Stolnika przez Soplicę,
b. Jacek Soplica jako Ksiądz Robak,
c. wyznanie prawdy na łożu śmierci Klucznikowi,
- Wokulski jako postać z bardzo wyraźnym wpływem doświadczeń młodzieńczych,
a. młody Wokulski jako bardzo ufny młodzieniec,
b. biedny bohater dostaje szanse od życia i dzięki żonie staje się bogaty,
c. wyjazd Stacha po śmierci żony,
d. nieszczęśliwa miłość, która kończy się samobójstwem.
- Wpływ śmierci na życie Marka Edelmana

3. Wnioski:
Doświadczenia młodzieńcze mają bardzo duży wpływ na dalsze losy bohaterów literackich. Aby stać się dorosłym w pełnej mierze należy zdobyć pewien bagaż doświadczeń już za młodu. Brak niektórych przeżyć powoduje brak umiejętności zachowania się w określonych okolicznościach.